Back

ⓘ Gjuhësia




                                               

Gjuha çeke

Gjuha Çeke eshte nje gjuhe indo-evropiane e familjes se gjuheve sllave. Flitet kryesisht ne Republiken Çeke dhe si gjuhe minoritare ne Sllovaki. Eshte nje nga 24 gjuhet zyrtare te Bashkimit Evropian.

                                               

Gjuha ido

                                               

Gjuha interlingua

Union Mundial pro Interlingua Ky artikull ne lidhje me Gjuhesia eshte i cunguar. Mund te ndihmoni Wikipedine duke e permiresuar.

                                               

Gjuha madagaskare

Gjuha Madagaskare eshte gjuha qe flitet nga. foles Ky artikull ne lidhje me Gjuhesia eshte i cunguar. Mund te ndihmoni Wikipedine duke e permiresuar.

                                               

Gjuha franka nova

Fjalori LFN-anglisht Faqja kryesore La vici de Lingua Franca Nova Ky artikull ne lidhje me Gjuhesia eshte i cunguar. Mund te ndihmoni Wikipedine duke e permiresuar.

                                               

Gjuha Camsa

Kaufman, Terrence. 1990. Historia e gjuhes ne Ameriken e Jugut: Ajo qe ne dime dhe si te dime me shume. Ne D.L. Payne Ed., Gjuhesia amazoniane: Studime ne gjuhet e ultesirave te Amerikes se Jugut f. 13-67. Austin: Shtypi i Universitetit te Teksasit. ISBN 0-292-70414-3. Fabre, Alain. 2005. Diccionario etnolingüístico y guía bibliografica de los pueblos indígenas sudamericanos: KAMSÁ. Kaufman, Terrence. 1994. Gjuhet amtare te Amerikes se Jugut. Ne C. Mosley & R. E. Asher Eds., Atlas i Gjuheve Boterore f. 46-76. Londer: Routledge. McDowell, John Holmes. 1994. "Pra, te Urtet ishin Pleqte Tane" ...

                                               

Gjuha quenya

The Elvish Linguistic Fellowship Parma Eldalamberon Parma Tyelpelassiva – The book of silver leaves Ardalambion Ky artikull ne lidhje me Gjuhesia eshte i cunguar. Mund te ndihmoni Wikipedine duke e permiresuar.

                                               

Romët

Romet jane nje grup etnik qe jeton kryesisht ne Evrope, dhe ka prejardhjen nga nenkontinenti indian. Ne Evrope njihen gjeresisht dhe me emertimin cigane. Gjuha e tyre eshte gjuha rome, e cila eshte gjuhe indoevropiane dhe ka ngjashmeri me gjuhet e sotme te folura ne zonen e veriut te Indise dhe lindjes se Pakistanit.

                                               

Gjuha standarde

Gjuhe standarde quhet nje varietet i veçante linguistik i nje gjuhe, i cili ka prestigj te larte brenda nje komuniteti gjuhesor. Edhe pse shpesh bazohet ne te foluren e nje zone te caktuar gjeografike, si p.sh. te kryeqytetit apo qendres kulturore, standardi i kapercen kufijt linguistike dhe behet mjet gjitheperfshires i komunikimit. Ne te shumten e rasteve standardi institucionalizohet, shpesh duke i dhene status ligjor, dhe mandej perdoret si norme ne mas media, arsim, edukim dhe ne institucione tjera publike. Perfshin zbatimin e perpiket te rregullave: fonetike, leksikore dhe gramatike.

                                               

Gjuha ndebele

Gjuha Ndebele eshte gjuhe afrikane e grupit Nguni. Kjo gjuhe ben pjese ne familjen e madhe te gjuheve Bantu, dhe flitet nga popullsia Ndebele. Kjo gjuhe gjendet ne dy variante: gjuha ndebele veriore e folur ne Zimbabve, ngjashmeri me grupin Zulu dhe gjuha ndebele jugore e gjendur ne Afriken e Jugut, ndryshe njihet si ndebele Transvali.

                                     

ⓘ Gjuhësia

Gjuhesia eshte studimi shkencor i gjuhes, me hollesisht formes se gjuhes, kuptimit te gjuhes dhe gjuhes ne kontekst. Veprimtaria me e hershme ne pershkrimin e gjuhes i perket gramatikanit indian te shekullit IV p.e.s. Pānini, i cili ishte nje student i hershem i gjuhesise dhe shkroi nje pershkrim formal te gjuhes sanskrite ne vepren e tij Astādhyāyī.

Gjuhesia analizon gjuhen njerezore si nje sistem per te lidhur tingujt ose shenjat ne gjuhet e shenjave dhe kuptimin. Fonetika studion karakteristikat degjimore dhe shqiptimore te prodhimit dhe perceptimit te tingujve ligjerimore dhe jo-ligjerimore. Studimi i kuptimit te gjuhes, nga ana tjeter, merret me menyren se si gjuhet kodojne lidhjet ndermjet elementeve, karakteristikave, dhe aspekte te tjera te botes per te shprehur, perpunuar dhe percaktuar kuptimin, si dhe per te menaxhuar dhe zgjidhur shumekuptimesine. Ndersa studimi i semantikes zakonisht merret me kushtet e vertetesise, pragmatika merret me menyren se si konteksti ndikon te kuptimet.

Gramatika eshte nje sistem rregullash qe merret me formen e ligjerimit te nje gjuhe te caktuar. Ajo perfshin si tingullin edhe kuptimin, dhe perfshin fonologjine menyren si funksionojne tingujt dhe gjestet, morfologjine formimin dhe perberjen e fjaleve, dhe sintaksen formimin dhe perberjen e frazave dhe fjalive nga fjalet.

Ne fillim te shekullit XX, Ferdinand de Sosyr beri dallimin ndermjet kuptimeve te gjuhes dhe te folmes ne formulimin e gjuhesise strukturore. Sipas tij, e folmja eshte shprehja e nje ligjerate specifike, ndersa gjuha ka te beje me nje fenomen abstrakt qe perkufizon nga ana teorike parimet dhe sistemin e rregullave qe caktojne nje gjuhe. Dallimi ngjan me ate te Noam Çomskit ndermjet kompetences dhe performances, ku kompetenca eshte zoterimi ideal i nje gjuhe nga individi, ndersa performanca eshte menyra specifike me te cilen perdoret.

Studimi formal i gjuhes i ka hapur rruge edhe formimit te degeve si psikolinguistika, e cila studion perfaqesimin dhe funksionin e gjuhes ne mendje; neurolinguistika, qe studion perpunimin e gjuhes ne tru; dhe zoterimi i gjuhes, qe merret me menyren se si femijet te rriturit e zoterojne nje gjuhe te caktuar.

Gjuhesia gjithashtu perfshin qasje jo-formale ne studimin e aspekteve te gjuhes njerezore, te tilla si faktoret shoqerore, kulturore, historike dhe politike. Studimi i ligjerimeve dhe dialekteve kulturore i perket sferes se sociolinguistikes, e cila merret me lidhjen ndermjet variacionit gjuhesor dhe strukturave shoqerore, si dhe me lidhjen e analizes ligjerimore, qe shqyrton strukturen e teksteve dhe bisedave. Studimi i gjuhes me ane te gjuhesise historike dhe evolucionare perqendrohet mbi menyren si ndryshojne gjuhet, dhe mbi origjinen dhe zhvillimin e tyre, veçanerisht gjate nje periudhe te tejzgjatur kohe.

Gjuhesia e korpusit merr tekstet natyrale te nje korpusi gjuhesor dhe studion variacionin e karakteristikave gramatikore, ose te fushave te tjera, bazuar ne kete korpus. Stilistika perfshin studimin e modeleve te stilit; ne gjuhen e shkruar, te shenjave, te folur. Dokumentimi i gjuhes nderthur studimin antropologjik me ate gjuhesor per te pershkruar gjuhet dhe gramatikat e tyre. Leksikografia mbulon studimin dhe ndertimin e fjaloreve. Gjuhesia kompjuterike shfrytezon teknologjine e kompjuterit per t’u marre me çeshtje te gjuhesise teorike, si dhe te krijoje aplikacione qe perdoren per analiza morfo-sintaksore, shfrytezimin te dhenave, perkthimin kompjuterik, dhe fusha te tjera. Njohurite mbi nje gjuhe mund te shfrytezohen ne perkthim dhe interpretim, si dhe ne mesimdhenie gjuhesore, te tille si mesimdhenia e nje gjuhe te dyte apo te huaj. Politikeberesit punojne me qeverite per te zbatuar plane te reja ne arsim dhe mesimdhenie qe bazohen ne studimet gjuhesore.

Fushat e studimit te lidhura me gjuhesine perfshijne semiotiken studimi i shenjave dhe simboleve si brenda gjuhes edhe jashte, kritiken letrare, perkthimin dhe patologjine ligjerim-gjuhe. Ky artikull ne lidhje me Gjuhesia eshte i cunguar. Mund te ndihmoni Wikipedine duke e permiresuar.

Gjuha volapük
                                               

Gjuha volapük

O Fat obas, kel binol in süls, paisaludomöz nem ola! Kömomöd monargän ola! Jenomöz vil olik, äs in sül, i su tal! Bodi obsik vädeliki govolös obes adelo! E pardolös obes debis obsik, äs id obs aipardobs debeles obas. E no obis nindukolös in tendadi; sod aidalivolös obis de bas. Jenosöd!